Leśna Ustroń

Wycieczka szlakiem Umocnień Wału Pomorskiego

Linia fortyfikacji niemieckich, zwana również Pozycją Pomorską, powstał w latach 30 XX wieku, w odległości kilkudziesięciu kilometrów od granicy z Polską.  Jej  zadaniem miała być ochrona Pomorza Zachodniego przed atakiem polskiej armii. Główna część wybudowana została w latach 1932 – 1937, a poddana modyfikacjom w 1938 – 1939.

Pierwsze obiekty umiejscawiane były w strategicznym punktach, takich jak najważniejsze szlaki komunikacyjne. Z założenia Wał Pomorski miał być polową linią obrony, jego rozmieszczenie oparto więc na naturalnych przeszkodach - jeziora, rzeki, lasy czy tereny bagienne.   Do 1937 r. powstało około 235 km  umocnień, od Gorzowa Wlkp. do Białego Boru.  

Na Wale Pomorskim wznoszono głównie obiekty o niskiej oporności kategorii C (grubość żelbetu 0,6 m, pancerze do 6 cm) oraz B1 (grubość żelbetu 1,0 m, pancerze do 12 cm). Były to z reguły schrony szeregowe, wyposażone w podstawowa broń MG08, bez rozbudowanego zaplecza socjalnego. Linia Wału wzmacniany była kilkoma cięższymi schronami typu B (grubość żelbetu 1,5 m, pancerze do 30 cm), wzmacnianymi kopułami pancernymi. W tym przypadku miały one rozbudowane zaplecze, charakterystyczne dla niemieckich fortyfikacji. Dopiero w ostatniej fazie budowy wznoszono schrony o większej odporności. Ogółem w skład umocnień Wału Pomorskiego wchodziło około 1000 żelbetonowych budowli różnego przeznaczenia, rowy strzeleckie, drogowe zapory przeciwczołgowe, przeszkody czołgowe, pola minowe, transzeje.

W czasie wojny Pozycja Pomorska była niedoceniana przez dowództwo wojsk niemieckich. Doszło do częściowego rozbrojenia, a brak modyfikacji spowodował, że w obliczu zagrożenia umocnienia okazały się przestarzałe. Próbowano je jeszcze rozbudowywać w 1944 r. Niektóre odcinki wzmocniono ziemnymi fortyfikacjami i schronami dla ckm zwanych potocznie Tobrukami.  

Fortyfikacje Wału Pomorskiego przetrwały wojnę w stanie prawie nienaruszonym. Obecny ich stan  to najczęściej efekt  powojennych operacji. Te obiekty, które mogły prowadzić ogień na wschód zostały przeznaczone do likwidacji. Część z nich została wysadzona, pozostałości zostały rozgrabione przez poszukiwaczy złomu. Mimo to Wał Pomorski stanowi obecnie turystyczną atrakcję, składająca się z wielu punktów wartych zwiedzenia. Są to m.in.:

Grupa Warowna Cegielnia, będąca częścią umocnień Wału Pomorskiego, znajduje się między jeziorami Zamkowym i Chmiel Duży. Wybudowana w latach 1932-1935 miała bronić miasta, szosy biegnącej w kierunku Piły oraz linii kolejowej. W jej skład wchodzi kilkanaście obiektów różnego przeznaczenia, wzniesionych w początkowej fazie budowy, oraz stanowiska zwane Tobrukami, powstałe w 1944 r. Trzon GW Cegielnia stanowią dwa schrony typu B, tzw. B-Werki.

Muzeum Walk o Wał Pomorski w Mirosławcu swymi wystawami obrazuje historię walk o polskość Pomorza Środkowego na przestrzeni dziejów: w okresie piastowskim, w czasach wojen polsko-szwedzkich, w dobie napoleońskiej, w okresie porozbiorowym i w czasie II wojny światowej. Na ekspozycje składają się obrazy, kopie starej broni, zestaw broni z II wojny światowej, dokumenty, kopie historycznych sztandarów LWP, zbiory plakietek, medalionów i medali oraz diorama wykonana przez artystę malarza Stefana Garwatowskiego, przedstawiająca walki toczone przez LWP w rejonie Mirosławca.

Na wzgórzu w pobliżu Zdbic znajdują się pozostałości dużego schronu bojowego, zwanego Tannenberg. Zachowała się część tylna bunkra z oryginalną kazamatą osłaniającą wejście, jedno pomieszczenie bojowe, zamknięte niegdyś płytą pancerną, i potężny, łukowato wygięty blok betonowy, który stanowił obudowę kopuły trójstrzeleckiej.

Między Jeziorami Smolno i Zdbiczno znajduje się tzw. "Przesmyk Śmierci", gdzie w 1945 r. toczyły się zacięte walki prowadzone przez żołnierzy polskiej 4 Dywizji Piechoty, zakończone przełamaniem  niemieckiej linii obrony Wału na przestrzeni kilkunastu kilometrów.

Koło Strzalin, na wzgórzu zwanym Wisielczą Górą w latach 30. XX w. powstała jedna z najpotężniejszych grup warownych Wału Pomorskiego. Dwa duże schrony, będące blokami wejściowymi do podziemi, połączone  były korytarzem z izbami załogi, toaletami, kuchnią i izbą opatrunkową. Boczne chodniki wiodły do dwóch schronów obserwacyjnych i czterech bojowych z kopułami pancernymi. Łączna długość wyrobisk wynosiła 800 m. Istniało tu własne źródło zasilania w energię elektryczną, system wentylacji i instalacja wodociągowa. Niemcy broniący tych umocnień skapitulowali 11 lutego 1945 r.